Ресей Әблязовтің серіктесіне іздеу салды

Ресейдің Ішкі істер министрлігі бельгиялық кәсіпкер Фрэнк Джозеф Монстрейге қылмыстық іздеу жариялады, деп хабарлады «Выход к морю» телеграм арнасы.

Ресейлік ведомство бұл шешімді Ұлттық қауіпсіздік комитетінің Сыбайлас жемқорлыққа қарсы қызметінің ұсынысы бойынша қабылдаған. Осыдан екі ай бұрын Қазақстан күштік құрылымдары да бизнесменге іздеу салған болатын.

Қазақстан құқық қорғау органдары да, Ресей тарапы да қылмыстық істің егжей-тегжейін ашып айтқан жоқ. Қазақстанда Монстрей «Nostrum Oil & Gas» компаниясының еншілес құрылымы «Жайықмұнай» мұнай компаниясының бұрынғы инвесторы ретінде белгілі. Зерттеуші журналистер бельгиялық азаматты шетелге қашқан банкир Мұхтар Әблязовпен тығыз байланыстырған.

2018 жылы OCCRP журналистері Фрэнк Монстрейдің құрылымдары Ілияс Храпуновтың оффшорлық империясын қаржыландырғанын анықтады. Ілияс Алматының бұрынғы әкімі Виктор Храпуновтың ұлы әрі Мұхтар Әблязовтың күйеу баласы болып келеді.

Бельгиялық бизнесменнің фирмалары оффшорлық шоттар арқылы $440 млн аударған. Бұл қаражат АҚШ-тағы қымбат жылжымайтын мүлікті, оның ішінде Нью-Йорктегі «Trump SoHo» (қазіргі «The Dominick») зәулім ғимаратынан пәтерлер сатып алуға жұмсалған. Монстрейдің өзі мұны Әблязов алдындағы берешегін өтеу деп түсіндірді.

Әблязов қашқаннан кейін БТА банкке жаңа иелер келді. Олар мен Монстрей арасындағы сот процесі бейбіт келісіммен аяқталды. Банк «Nostrum Oil & Gas» компаниясынан үлес алып, Монстрейден Әблязов қарызының бір бөлігін өндіріп алды.

Улыбританияда тіркелген «Nostrum Oil & Gas» компаниясының негізгі активі – «Жайықмұнай». Бұл құрылымдар Қазақстанның батысында бірнеше мұнай-газ кен орындарын игеріп жатыр. Соңғы жылдары компания ауыр қаржылық дағдарысты бастан кешуде. 2025 жылдың қыркүйегінде ол өз облигациялары бойынша дефолтқа ұшырады. Өткен жылдың соңында бұл облигациялар бойынша жалпы қарыз $702 млн деп бағаланды.

Биыл маусымда реструктуризацияланған міндеттемелер бойынша тағы бір дефолт тіркелді. 2025 жылдың қорытындысы бойынша компания шығыны $214,2 млн жетіп, 12 айда гемелі 10 есе өсті. Бұған қоса, қазақстандық салықшылар «Жайықмұнайға» $71 млн көлемінде салық берешегін есептеді.

Нәтижесінде компания акционерлері Қазақстандағы активтерін сату туралы шешім қабылдады. Сатылатын мүліктер қатарында кен орындарынан бөлек, жылына 4,2 млрд текше метр газ өңдейтін зауыт та бар.

Тамыз айында қазақстандық БАҚ «Nostrum Oil & Gas» жаңа қожайыны бизнесмен Кеңес Рақышев болатынын жазды. Ол бұрынғы БТА-ның заңды құрылымына иелік етеді және Мұхтар Әблязовпен соттасып келеді.

2023 және 2024 жылдары олар американдық соттарда Әблязов пен Храпунов отбасыларына қарсы $220 млн асатын процестерді ұтып алды. Фрэнк Монстрейге қатысты қылмыстық іс дәл осы отбасылардың ісімен байланысты болуы мүмкін.

Айтпақшы, Фрэнк Монстрей қазақстандық әріптестерінің сұрауымен Ресей күштік құрылымдары іздеп жатқан жалғыз адам емес. Бүгінгі таңда Ресей ІІМ деректер базасында Қазақстанның сұранысы бойынша 1930 астам белсенді іздеу карточкасы бар. Тағы 40 жуық есептік іс түрлі себептермен жабылған.

Мысалы, тамыздың басында Ресей ІІМ Алексей Шестаковқа қатысты істі жапты. Оның мәліметтері 2024 жылы Украинадағы соғыста қаза тапқан «еріктінің» деректерімен толық сәйкес келеді. Ол үшін Ресейдің басып кіруіне қатысу қазақстандық құқық қорғау органдарына тапсырылудың баламасы болған сияқты.