Қазақстандағы ең бай кәсіпкерлердің капиталы 15 жылда 2,54 есе өсті

Қазақстанның ең бай кәсіпкерлерінің жиынтық дәулеті 2012 жылдан бері $23,93 млрд-тан $60,84 млрд-қа жетті. Бұл туралы 2026 жылғы қыркүйекте 15 жылдығын атап өткен Forbes Kazakhstan басылымы жазды, деп хабарлайды Politico.kz.

Басылым Қазақстанның ең бай кәсіпкерлері рейтингін алғаш рет 2012 жылы жариялаған. Содан бері тізімдегі капитал 2,54 есе өсті. Орташа жылдық өсім шамамен 8% болды.

Алайда алғашқы және соңғы рейтингті тікелей салыстыруға болмайды. Кейінгі жылдардағы өсімнің бір бөлігі тізімдегі орын санының көбеюіне байланысты.

Ең үлкен құлдырау 2016 жылы тіркелді

Рейтинг тарихындағы ең күрделі кезең 2016 жылға тұспа-тұс келді. Бір жыл ішінде қатысушылардың жиынтық дәулеті 15,2% азайып, $25,519 млрд-тан $21,652 млрд-қа түсті.

Бір кәсіпкердің орташа дәулеті $510 млн-нан $433 млн-ға дейін кеміді. Ал рейтингке кіру шегі $90 млн-нан $74 млн-ға төмендеді.

Forbes Kazakhstan мұны экономикадағы өтпелі кезеңмен байланыстырды. Шикізаттан түсетін табыс азайғанымен, өсімнің жаңа көздері әлі қалыптаспаған еді.

Металл бағасы бірнеше жылдық құлдыраудан кейін енді қалпына келе бастаған. Мұнай бағасы да тек тұрақтанып жатқандықтан, нарықтағы кейінгі оң өзгерістер шығынның орнын толтыра алмады.

Kaspi.kz листингі рейтингке қалай әсер етті

2021 жылғы рейтинг басылым тарихындағы бетбұрыс болды. Қатысушылардың жиынтық дәулеті бірден 50,1% өсіп, $25,087 млрд-тан $37,653 млрд-қа жетті.

Бұған ірі қаржы-технологиялық активтердің биржада ашық бағалануы негізгі ықпал етті. Kaspi.kz Лондон қор биржасына шыққаннан кейін Вячеслав Кимнің дәулеті $639 млн-нан $4,2 млрд-қа өсті.

Сол жылы Forbes Kazakhstan Қазақстан азаматы болмаса да, елде тұрақты тұратын және негізгі бизнесін осында жүргізетін кәсіпкерлерді қоса бастады. Нәтижесінде Михаил Ломтадзе рейтингке $3,9 млрд, Тимур Турлов $2 млрд дәулетімен енді.

Алайда 2023 жылы Михаил Ломтадзе қазақстандық рейтингтен шығарылды. Себебі халықаралық Forbes оны Грузияға жатқыза бастады.

Тізім 75 орынға дейін кеңейді

2024 жылы рейтингтегі орын саны 50-ден 75-ке көбейді. Қатысушылардың жиынтық дәулеті 21,3% өскенімен, бір кәсіпкерге шаққандағы орташа көрсеткіш 19,1% төмендеді.

Орташа дәулет $768,6 млн-нан $621,7 млн-ға азайды. Бұл өсімнің едәуір бөлігі рейтингтің ірі бизнес өкілдерін кеңірек қамтуынан болғанын көрсетеді.

2025 жылы тізім 75 орын күйінде қалды, бірақ жиынтық капитал тағы 23,4% өсті. Негізгі өсім биржада саудаланатын активтер есебінен болды.

Осы кезеңде Тимур Турловтың дәулеті шамамен $2,5 млрд-қа, Вячеслав Кимнің капиталы $1,3 млрд-қа артты.

Рейтингке енген кәсіпкерлердің орташа жасы өсті

15 жылда рейтингтегі кәсіпкерлердің орташа жасы 45,5-тен 55,4 жасқа дейін өсті. Барлық шығарылымда 131 адамның есімі аталғанымен, соның 20-сы ғана 15 рейтингтің бәріне енген.

Миллиардерлер саны бес адамнан тоғыз адамға көбейді. Олардың жиынтық дәулеті 2012 жылғы $12,3 млрд-тан 2026 жылы $39,2 млрд-қа жетті.

Осы уақыт ішінде рейтингтің бірінші орнын небәрі үш кәсіпкер иеленді. Олар – Владимир Ким, Болат Өтемұратов және Вячеслав Ким.

Капиталдың жартысына жуығы бес адамның қолында

2026 жылы алғашқы ондыққа рейтингтегі жалпы дәулеттің 66%-ы тиесілі болды. Ал алғашқы бес кәсіпкердің үлесі 49,1%-ға жетті.

Қатысушылардың орташа дәулеті $811,2 млн болды. Бірақ медианалық көрсеткіш небәрі $310 млн-ды құрады.

Forbes Kazakhstan дерегінше, осы кезеңдегі басты өзгеріс – бизнестің ашықтығы мен биржада бағаланатын активтердің ықпалы. Компанияның листингке шығуы, меншік құрылымын жариялауы, азаматтықтың өзгеруі немесе ірі мәміле бір рейтингтің өзінде бағалауды күрт өзгерте алады.

Металлургия, мұнай және дәстүрлі қаржы топтары әлі де қазақстандық капиталдың елеулі бөлігін құрайды. Кейін оларға финтех, цифрлық платформалар және әлемдік биржаларда саудаланатын қаржы компаниялары қосылды.

2026 жылы Қазақстаннан бес жылда алғаш рет бірден екі жаңа кәсіпкер Forbes-тің әлемдік миллиардерлер тізіміне енді. Нұрлан Смағұловтың дәулеті $1,3 млрд, Айдын Рахымбаевтың капиталы $1,1 млрд деп бағаланды.

Олардың негізгі активтері автокөлік саудасы, машина жасау, девелопмент және құрылыс салаларына тиесілі. Осылайша, қазіргі қазақстандық капиталдың құрылымында дәстүрлі бизнес пен жаңа цифрлық модельдер қатар дамып келеді.