Қазақстан жоғары табысты елдердің қатарына кіруге бір табан жақын қалды

Еуразиялық даму банкі сарапшыларының мәліметінше Қазақстанның жан басына шаққандағы табысы күрт өсіп, ел алдағы екі-үш жылда жоғары табысты мемлекеттердің санатына өтуі мүмкін, деп хабарлайды Politico.kz.

Былтырғы 2025 жылдың қорытындысы бойынша елдегі жан басына шаққандағы жалпы ұлттық табыс мөлшері $13 740-қа жеткен, ал жоғары санатқа өту шегі $14 375-ті құрайды. Өңдеуші өнеркәсіпті дамытудың арқасында экономика сыртқы шикізат нарығына тәуелділіктен арылып, нағыз тұрақтылыққа бет бұрды. Әлемдік инновациялардың тең жартысы дәл осы өңдеуші секторда шоғырланған және мұнда ашылған бір жұмыс орны аралас салаларда қосымша екі жұмыс орнын құруға ықпал етеді.

«Қуатты өнеркәсіп «орташа табыс тұзағынан» шығудың басты кілті болып саналады және Қазақстан жоғары табысты елдер санатына барынша жақындады. Еуразиялық даму банкі бұл өткел 2028-2029 жылдары жүзеге асады деп күтеді, сондықтан ендігі басты міндет – экономикалық өсімнің жоғары әрі тұрақты қарқынын қамтамасыз ету», – деді Еуразиялық даму банкінің салалық талдау орталығының басшысы Арман Ахунбаев.

Сарапшылардың пікірінше Қазақстанның басты артықшылығы индустрияны нөлден бастаудың қажеті жоқтығында, яғни мұнай, металл мен астықты тікелей сатудан гөрі дайын базаны пайдаланып, полимерлер мен жабдықтар өндірісіне көшу әлдеқайда тиімді. Ресурстарды технологиялық капиталға айналдыру елімізге жыл сайын $38,4 млрд көлемінде қосымша өнім әкелуге қабілетті екені бағаланып отыр. Ресми деректерге сүйенсек, жарты жылдың ішінде өңдеуші өнеркәсіп секторындағы өнім көлемі 9,8% артқан, оның ішінде машина жасау саласы 23,2%, химия өнеркәсібі 19%, тамақ өндірісі 14,7% және жеңіл өнеркәсіп бірден 89,2% өскен.

Елдегі заманауи өнеркәсіптің іргетасы ретінде арнайы экономикалық және индустриалдық аймақтар жұмыс істейді. Нарықтық бәсекелестікті бұзатын тікелей субсидиялар мен тарифтерге қарағанда, мұндай алаңдар инвесторлардың мәселесін тікелей шешуге көмектеседі. Мемлекет нарыққа жасанды түрде араласпай, тек дайын инфрақұрылым мен айқын ережелер ұсыну арқылы бизнестің бастапқы шығындарын азайтып, зауыттарды іске қосу мерзімін бірнеше жылдан бірнеше айға дейін қысқартады. Осындай дайын өнеркәсіп алаңдары қуатты мультипликатор ретінде жұмыс істеп, қазынадан салынған 1 теңге инвестиция 4-5 теңге жеке капитал тартады.

«Жарқын мысал ретінде Саран қаласындағы алаңды айтуға болады, онда шиналар мен автобустардың негізгі өндірісінің айналасында автокомпоненттер шығаратын шағын және орта бизнестің тұтас белдеуі қалыптасып жатыр. Дәл осындай процесс Атырауда мұнай-химия саласының айналасында жүріп жатыр және бір ірі ойыншының орналасуы сөзсіз басқаларды да тартып әкеледі. Бұл механизмнің тиімділігі бүгінде «ақылды» жеңілдіктерге сүйенеді, яғни жеңілдіктердің мерзімі енді өңдеу тереңдігі мен әкелінген технологиялардың күрделілігіне тікелей байланысты болады да, қарапайым құрастырумен шектелетін жобаларды шеттетеді», – деді Арман Ахунбаев.

Дегенмен инфрақұрылым мен жеңілдіктер тек қолайлы инвестициялық климат пен мемлекеттің болжамды экономикалық саясаты кезінде ғана барынша нәтиже береді. Ресейлік экономикалық талдаушы Денис Миролюбовтың сөзіне қарағанда Қазақстан дәл қазір осы дұрыс бағытта келе жатыр.

«Бұл өнеркәсіптік саясаттың негізгі құралдарының бірі. Инвесторлар дайын инфрақұрылым, салықтық және әкімшілік жеңілдіктер алады, бұл жаңа өндірістерді іске қосу құнын төмендетеді және инвесторларға бұл жерде алаңсыз жұмыс істеп, пайда күтуге болатынын түсіндіреді. Алайда тек жеңілдіктердің өзі капитал ағынына кепілдік бермейді, өйткені инвесторлар заңнаманың тұрақтылығын, кадрлардың қолжетімділігін, нарық көлемін және экономикалық саясаттың болжамдылығын да бағалайды. Сондықтан арнайы экономикалық аймақтардың тиімділігі тек преференцияларға ғана емес, елдегі жалпы инвестициялық климатқа байланысты және бүгінде Қазақстанда ол өте тартымды деңгейде», – деді Денис Миролюбов.

Сайып келгенде өнеркәсіптік саясаттың басты міндеті тек өндіріс көлемін арттыру емес, әлемдік шикізат бағасына қарамастан сенімді дами алатын мықты экономика қалыптастыру екені анық. Осы мақсатта мемлекет бүгінде өңдеу саласын дамытуға, отандық өндірушілерді қолдауға және бизнестің ел ішіндегі жаңа өндірістерге қорықпай қаржы құюына қолайлы жағдай жасауға баса назар аударып отыр.