Мәдина Әбілқасымованың отставкасы туралы петиция: қазақстандықтар қандай пікір білдірді?

Қаржы нарығын реттеу және дамыту агенттігінің (АРРФР) төрағасы Мадина Абылқасымованы қызметінен босатуды талап ететін петиция соңғы күндері қазақстандық интернет кеңістігінде қызу талқыланып жатыр. Құжатты қоғам қайраткері Жандос Маратұлы жариялаған, деп хабарлайды Politico.kz.

Петиция авторлары қаржы нарығындағы мемлекеттік реттеу азаматтар мен шағын бизнестің мүддесін толық көлемде ескермейді деп санайды. Олардың пікірінше, қолданыстағы саясат банк секторының позициясын күшейтіп, қарапайым азаматтардың қаржылық жүктемесін арттырып отыр.

Петицияға қатысты қоғамдық пікірді анықтау мақсатында қазақстандықтардың көзқарастары қамтылған сауалнама жарияланды. Респонденттердің жауаптарында АРРФР басшылығына қойылатын талаптармен қатар, несие мөлшерлемесі, банктердің қызметі және халықтың қарыз жүктемесі мәселелері де көтерілген.

Петицияны қолдау басым

Сауалнамадағы пікірлерге қарағанда, қатысушылардың басым бөлігі АРРФР басшысын қызметінен босатуды талап ететін бастамаға оң көзқарас танытқан.

Респонденттердің бірі петицияға қол қоюға дайын екенін қысқа ғана «Әрине, қолдар едім» деген сөзбен жеткізді.

Тағы бір қатысушы қаржы саласындағы мемлекеттік шешімдер үшін шенеуніктердің жеке жауапкершілігі күшеюі керек деген пікір білдірді. Оның айтуынша, халықтың әлеуметтік жағдайы қиындаған кезде мемлекеттік қызметкерлер өз әрекеттерінің салдары үшін жауап беруі тиіс.

Алайда сауалнамада петицияның нақты нәтиже беретініне күмән келтірген пікірлер де болды.

«Біз кет дегеннен ешкім кетпейді, шыны керек. Система ғой, системаны өзгерте алмайсың», — деді респонденттердің бірі.

Яғни кейбір азаматтар мәселе тек АРРФР төрағасын ауыстырумен шешілмейді деп есептейді. Олардың пікірінше, қаржы нарығын реттеу тәсілдерінің өзін өзгерту қажет.

Жекелеген жауаптарда агенттіктің қазіргі жұмысын қайта қарау, тіпті оның құрылымын өзгерту қажеттігі туралы ұсыныстар айтылды.

Азаматтардың басты шағымы — несие құны

Петицияны қолдауға түрткі болған негізгі мәселелердің бірі ретінде сауалнамаға қатысушылар несие мөлшерлемесінің жоғары екенін атады.

Респонденттердің бір бөлігі АРРФР банк секторын азаматтарға қарағанда көбірек қорғайды деген пікірде.

«Мен өз басымнан өткіздім, банктерді қорғайды. Қарапайым азаматтарды қорғамайды», — деді сауалнама қатысушысы.

Тағы бір азамат Қазақстандағы несие құнын басқа елдермен салыстырып, қазақстандықтар үшін қарыз алу шарттары тым ауыр екенін атап өтті.

«Пайыз өте көп, 1 миллион кредит алсақ, 2 миллион қылып қайтарамыз, қымбат», — деді ол.

Респонденттердің пікірінен халықтың бір бөлігі үшін несие күнделікті қажеттіліктерді қаржыландырудың құралына айналғаны байқалады. Бұл ретте азаматтар табыстың деңгейі мен қарыз міндеттемелерінің арасындағы сәйкессіздікке назар аударады.

Астана тұрғыны елордадағы жағдайды бөлек атап өтіп, жалақы мен өмір сүру шығындарының арақатынасы адамдарды қарыз алуға итермелейтінін айтты. Оның пікірінше, азаматтардың табысы жеткілікті болған жағдайда несиеге тәуелділік те төмендер еді.

Несие мәселесі әлеуметтік проблемалармен де байланыстырылады

Сауалнама барысында несиеге жүгінудің себептері тек тұрмыстық шығындармен шектелмейтіні туралы пікірлер де айтылды.

Респонденттердің бірі медициналық қызметтердің қымбаттауын мысалға келтірді. Оның айтуынша, кейбір азаматтар қажетті тексерулер мен медициналық қызметтердің ақылы болуына байланысты қосымша шығынға тап болады. Мұндай жағдайда несие немесе бөліп төлеу секілді қаржылық құралдарға жүгінуге тура келеді.

Бұл пікірлер несие мәселесінің тек банк пен қарыз алушы арасындағы қарым-қатынас емес, халықтың жалпы әлеуметтік жағдайымен де байланысты екенін көрсетеді.

Петициядан қандай нәтиже күтеді?

Сауалнамадағы жауаптардан азаматтардың АРРФР жұмысына қатысты негізгі наразылығы үш бағытта көрінеді: жоғары несие мөлшерлемелері, банктердің мүддесі мен тұтынушылардың мүддесі арасындағы теңгерім және мемлекеттік реттеушінің жауапкершілігі.

Сонымен бірге респонденттердің бір бөлігі агенттік басшысын ауыстыруды мәселені шешудің алғашқы қадамы ретінде қарастырса, енді бірі мұндай өзгеріс жүйелік проблемаларды жоймайды деп санайды.

Осы тұрғыдан алғанда, Мадина Абылқасымованы қызметінен босатуды талап ететін петиция тек нақты бір лауазымды тұлғаның жұмысына қатысты мәселе емес, сонымен қатар қоғамдағы несие саясаты мен қаржы нарығын реттеу моделіне деген көзқарастың көрінісіне айналып отыр.