Неліктен зейнетақыдан ақша алу тиімсіз болуы мүмкін?

Қазақстандықтар Бірыңғай жинақтаушы зейнетақы қорындағы (БЖЗҚ) жинағын пәтер алуға жұмсауға асық. Алайда, қазіргі баспана қуанышы ертеңгі зейнеткерлік шақтағы қаржылық тапшылыққа әкеп соғуы әбден мүмкін. Бұл туралы экономист Руслан Сұлтанов зейнетақы қорынан ақша алу талаптарының неліктен қатаңдатылғанын қарапайым тілмен түсіндірді, деп хабарлайды Politico.kz.

Көз алдыңызға 35-40 жастағы азаматты елестетіңіз. Шотында қомақты қаржы бар, оны үй алуға немесе емделуге жұмсауға толық мүмкіндік туды. Көпшілік үшін бұл таптырмас шешім көрінеді: пәтер балаларға қалады немесе жалға беріп табыс табуға болады.

Сондықтан да зейнетақы жинағын алу шегі өскенде, халық мұны өте ауыр қабылдады. Жұрт бұны шектеу немесе тыйым деп түсінді. Бірақ мәселенің мәні мүлдем басқада жатыр.

Қазіргі зейнеткерлердің басты кіріс көзі – 1998 жылға дейінгі еңбек өтілі үшін төленетін ынтымақты зейнетақы. Бұл олардың лайықты өмір сүруіне үлкен демеу болып отыр. Бірақ бұл ресурс біртіндеп таусылуға жақын.

Қазір 40-45 жастағы және одан жас буын үшін жағдай әлдеқайда қатаң болмақ. Олардың болашақ табысы тек екі нәрсеге: мемлекет беретін базалық төлемге және БЖЗҚ-дағы жеке жинағына ғана тәуелді болады. Демек, шоттағы әрбір теңгенің құны бұрынғыдан да маңыздырақ.

Мысалға назар аударайық:

• Адам жинағының басым бөлігін пәтер алуға жұмсады делік.
• Қартайғанда шотында 10 миллион теңге қалды.
• Қазіргі ереже бойынша, бұл сомадан БЖЗҚ ай сайын небәрі 54 мың теңге төлейді.

Базалық зейнетақыны қосқанның өзінде, жалпы айлық табыс 90-114 мың теңге төңірегінде ғана болады. Көпшілік үшін бұл үйреншікті өмір сүру деңгейінен әлдеқайда төмен екені анық.

Әлемдік тәжірибеге сүйенсек, зейнеткердің табысы оның бұрынғы жалақысының кем дегенде 30-40%-ын құрауы тиіс. Егер сіз айына 300 мың теңге тапсаңыз, зейнетте кемі 90-120 мың теңге алуыңыз керек. Бұл тұрғыдан алғанда, тіпті 10 миллион теңгенің өзі үлкен қорғаныс бола алмайды.

Мемлекеттің ақша алу шарттарын қиындатуының тағы бір себебі бар. Халықтың басым бөлігі БЖЗҚ-ны жай ғана "ақша сақтайтын қобдиша" деп қабылдайды. Шын мәнінде, бұл – ондаған жылдар бойы жұмыс істейтін инвестициялық капитал.

Сарапшылардың айтуынша, адамның өмір бойғы зейнетақы жинағының 60-70%-ы дәл осы инвестициялық табыс есебінен құралуы мүмкін. Яғни, сіз бүгін 1 миллион теңге шешіп алсаңыз, тек сол миллионнан ғана айырылмайсыз. Сіз сол қаражаттың алдағы 20-30 жылда әкелуі тиіс үстеме пайдасын да жоғалтасыз.

Ендеше, пәтер әрқашан тиімді инвестиция ма? Тарих көрсеткендей, баспана бағасы тек өсе бермейді. Қазақстан нарығында да бағаның тоқыраған кездері болды. Оған қоса, жылжымалы мүлік үнемі жөндеуді, салықты және күтіп ұстауды талап етеді.

Үкіметтің логикасы қарапайым: 20-30 жылдан кейін миллиондаған қазақстандықтың өз пәтері бар, бірақ нанға ақшасы жоқ кедей зейнеткерге айналу қаупін азайту. Жаңа шектеулер – бұл халықты жазалау емес, болашақ табысты қорғау.