Пара алудан ақшаны жылыстатуға дейін. Астанада бұрынғы вице-министрдің соты басталады

Астанада 27 қазанда Қазақстанның бұрынғы көлік вице-министрі Сәтжан Аблалиевтің қылмыстық ісі қарала бастайды. Ол 2025 жылдың тамызында пара алды деген күдікпен ұсталған болатын. Бір жылдан астам уақыттан кейін тергеу аяқталды. Алайда сотқа түскен материалдарда пара алу туралы бап жоқ. Politico.kz бұрынғы шенеуніктің енді қандай қылмыстар бойынша айыпталып отырғанын және оның ісінде кім жәбірленуші ретінде танылғанын анықтады.

Бұл оқиға 2025 жылдың тамызында басталды. Сол кезде БАҚ пен Telegram-арналарда Көлік министрлігінің жоғары лауазымды қызметкері ұсталғаны туралы ақпарат тарады. Алғашқы хабарлар құқық қорғау органдары ресми мәлімдеме жасамай тұрып, 2 тамызда-ақ жарияланған еді.

Арада екі күн өткенде, 4 тамызда Ұлттық қауіпсіздік комитетінің (ҰҚК) Сыбайлас жемқорлыққа қарсы іс-қимыл қызметі Сәтжан Аблалиевтің ұсталғанын растады. Ведомство көлік вице-министрінің пара алды деген күдікке ілінгенін және соттың санкциясымен қамауға алынғанын хабарлады.

ҰҚК-нің YouTube арнасында ұсталған шенеуніктің үйінде жүргізілген тінту жұмыстарының бейнежазбасы да жарияланды. Бейнежазбада арнайы қызмет өкілдері табылған ақша купюраларын үстел мен кілемнің үстіне жайып қойған.

Ал 2025 жылғы 7 тамызда Аблалиев ресми түрде көлік вице-министрі қызметінен босатылды.

Дәл сол күні Үкіметте өткен брифингте премьер-министрдің орынбасары Қанат Бозымбаев шенеуніктің ұсталуына қатысты пікір білдірді. Ол асығыс қорытынды жасамай, сот шешімін күтуге шақырды.

«Сот шешімі заңды күшіне енгеннен кейін, егер қандай да бір мемлекеттік ұйымда немесе мемлекеттік органда жұмыс істейтін бағынышты қызметкер сыбайлас жемқорлық бабымен сотталса, бірінші басшы отставкаға кету туралы өтініш беруі тиіс. Оқиғаның алдын орап, біреуді кінәлі етіп көрсетудің қажеті жоқ. Сондықтан сот шешімін күту керек. Сот шешімінен кейін ғана адамның сыбайлас жемқорлық қылмысын жасағаны анықталады. Ал сот шешімі шыққанға дейін олар күдікті адамдар болып есептеледі», – деген еді Қанат Бозымбаев.

Вице-премьер министр орынбасарларының қалай тағайындалатынын да түсіндірді.

«Министр кандидаттарды ұсынады. Олар заңға сәйкес арнайы тексерістен өту үшін келісу рәсімінен өтеді. ҰҚК мен Сыбайлас жемқорлыққа қарсы қызмет арқылы тексеріледі. Одан кейін Президент әкімшілігінде, осындағы біздің қызметтерде келісуден өтеді. Кеңседе де өзінің бекітілген тәртібі бар. Содан соң тағайындау Үкімет қаулысымен рәсімделеді», – деді Бозымбаев.

Осыдан кейін тергеудің қалай жүріп жатқаны туралы ақпарат жұртшылыққа іс жүзінде жарияланбады.

ҰҚК редакцияға не деп жауап берді?

Шенеунік ұсталғаннан бері бір жылдан астам уақыт өткен соң Politico.kz тергеудің қай кезеңде екенін, істің сотқа жолданған-жолданбағанын және оған қатысы бар басқа адамдардың бар-жоғын анықтауға шешім қабылдады.

Осы сұрақтармен біз ҰҚК-нің Сыбайлас жемқорлыққа қарсы іс-қимыл қызметіне жүгіндік.

Бөлімше басшысы Олжас Бектенов қол қойған жауапта тергеудің аяқталғаны және қылмыстық іс материалдарының сотқа жолданғаны хабарланды.

Жауапты алғаннан кейін редакция «Сот кабинетіндегі» ақпаратты зерттеп, Астананың қылмыстық істер жөніндегі ауданаралық сотының 2026 жылғы 12 қазандағы қаулысын тапты.

Құжатқа сәйкес, бұрынғы вице-министрдің ісін судья Саят Тәшімбаев қарайды.

Аблалиев енді қандай қылмыстар бойынша айыпталып отыр?

Сот қаулысынан белгілі болғандай, Сәтжан Аблалиевке Қазақстанның Қылмыстық кодексінің бірден үш бабы бойынша айып тағылған.

364-баптың 3-бөлігі – жауапты мемлекеттік лауазымды атқаратын адамның кәсіпкерлік қызметке заңсыз қатысуы.

361-баптың 3-бөлігі – жауапты мемлекеттік лауазымды атқаратын адамның лауазымдық өкілеттіктерін теріс пайдалануы.

218-баптың 3-бөлігінің 1 және 3-тармақтары – қылмыстық жолмен алынған ақшаны немесе өзге де мүлікті заңдастыру (жылыстату), айыптауда көрсетілген саралау белгілері бойынша.

Бір қызығы, сот қаулысында пара алу туралы бап мүлде жоқ. Ал Аблалиев былтыр тамызда дәл осы қылмысқа қатысты күдікпен ұсталған болатын.

Бастапқы күдіктің неліктен сотқа жолданған айыптау құрамына енбей қалғаны құжатта түсіндірілмеген.

Шенеунік ұсталғаннан кейін кейбір БАҚ-та оның 78 мың доллар көлемінде пара алған болуы мүмкін екені туралы ақпарат та тараған. Алайда Politico.kz редакциясында бұл соманы растайтын дерек жоқ. Біз зерттеген сот қаулысында да мұндай сома көрсетілмеген.

Құжатта болжамды қылмыстардың мән-жайы толық сипатталмаған. Атап айтқанда, бұрынғы вице-министрге нақты қандай әрекеттері үшін айып тағылғанын, айыптаудың қандай ақша операцияларына қатысты екенін және болжамды шығын көлемінің қанша екенін анықтау мүмкін болмады.

Сот қашан басталады?

Аблалиевтің ісі бойынша алдын ала тыңдау 2026 жылғы 27 қазанда сағат 10:00-де Астананың қылмыстық істер жөніндегі ауданаралық сотында өтеді.

Судья Саят Тәшімбаев қаулыда сот отырысын тағайындауға кедергі келтіретін мән-жайлар анықталмағанын көрсеткен. Сондай-ақ айыпталушыға айыптау актісінің көшірмесі берілгені жазылған.

Сот Аблалиевке қатысты қамауда ұстау түріндегі бұлтартпау шарасын қылмыстық іс қаралып біткенге дейін өзгеріссіз қалдыру туралы шешім қабылдаған. Демек, қаулы шығарылған кезде бұрынғы вице-министр әлі де қамауда отырған.

Сот отырысына прокурор, қорғаушылар, сотталушы, жәбірленуші және куәлар шақырылуы тиіс. Аблалиевтің мүддесін Астана қалалық адвокаттар алқасының адвокаттары қорғайды.

Сот ісін жүргізу орыс тілінде өтеді. Қылмыстық істі ашық сот отырысында қарау көзделген.

Жәбірленуші болып кім танылды?

Редакция назар аударған тағы бір жайт – жәбірленушінің кім екені.

Сот материалдарында жәбірленуші ретінде Көлік министрлігі Заң департаментінің директоры Төлеубаев Бақытбек Xабылмажитұлы көрсетілген. Сәтжан Аблалиев те ұсталғанға дейін дәл осы министрлікте вице-министр қызметін атқарған.

Төлеубаев пен Аблалиевтің өмірбаяндарын зерттеген редакция олардың бірнеше жыл бойы бір министрліктер жүйесінде жұмыс істегенін анықтады.

2015 жылдан 2019 жылдың ақпанына дейін Төлеубаев Қазақстанның Инвестициялар және даму министрлігінің Заң департаментінде жұмыс істеген. Дәл осы кезеңде Аблалиев аталған министрліктің Автомобиль жолдары комитеті төрағасының орынбасары қызметін атқарды. Ол бұл лауазымға 2014 жылдың тамызында тағайындалған еді.

Министрлік қайта құрылғаннан кейін олардың қызмет жолдары Индустрия және инфрақұрылымдық даму министрлігінде тағы да түйісті.

2019 жылдың ақпанынан 2021 жылдың маусымына дейін Аблалиев Автомобиль жолдары комитеті төрағасының орынбасары қызметін жалғастырды. Ал Төлеубаев Заң департаменті директорының орынбасары болып жұмыс істеді.

2021 жылдың маусымында Аблалиев Солтүстік Қазақстан облысы әкімінің орынбасары қызметіне ауысты. Төлеубаев министрлікте қалып, сол жылдың қыркүйегінде Заң департаментінің басшысы атанды.

2023 жылғы 1 қыркүйекте Қазақстанның Индустрия және инфрақұрылымдық даму министрлігі таратылды. Оның міндеттері жаңадан құрылған екі министрлікке бөлініп берілді. Көлік және көлік инфрақұрылымына қатысты мәселелер Көлік министрлігіне, ал өнеркәсіп, тау-кен металлургия кешені мен құрылыс саласы Өнеркәсіп және құрылыс министрлігіне берілді.

2023 жылдың қазанында Аблалиев көлік вице-министрі болып тағайындалды. Редакция анықтағандай, қазіргі уақытта Төлеубаев осы министрліктің Заң департаментін басқарады. Алайда ведомствоның ресми сайтында оның еңбек жолы мен өмірбаяны туралы толық мәлімет жарияланбаған.

Осылайша, екеуінің бірнеше жыл бойғы қызметі уақыт жағынан да, жұмыс істеген министрліктері жағынан да сәйкес келген. Дегенмен 2023 жылы Көлік министрлігі құрылғаннан кейін олардың осы ведомствода бір мезгілде жұмыс істеген-істемегенін қолда бар деректер арқылы анықтау мүмкін болмады.

Төлеубаевтың неліктен жәбірленуші ретінде танылғаны және оған мұндай процестік мәртебе беруге қандай жағдайлар негіз болғаны сот қаулысында ашып көрсетілмеген.

Сәтжан Аблалиев кім?

Сәтжан Айтенұлы Аблалиев 1970 жылғы 11 қаңтарда Атырау облысында дүниеге келген.

Ол Алматы автомобиль-жол институтын және Қазақ қатынас жолдары университетін бітірген. Техника ғылымдарының кандидаты ғылыми дәрежесі бар.

Еңбек жолын 1987 жылы Оңтүстік Ембі мұнай барлау экспедициясының Орталық инженерлік-техникалық қызметінде оператор болып бастаған. Кеңес армиясында да әскери борышын өтеген.

1996 жылдан 2004 жылға дейін Қазақ көлік және коммуникациялар академиясында жұмыс істеген.

Кейінгі жылдары автомобиль жолдары мен көлік инфрақұрылымына жауапты мемлекеттік органдарда түрлі басшылық қызметтер атқарды.

2004 жылдан 2011 жылға дейін Көлік және коммуникация министрлігінің Автомобиль жолдары және инфрақұрылымдық кешен құрылысы комитетінің құрылымдарында жұмыс істеді. Әр жылдары баға белгілеу, жобалау, құрылыс, қайта жаңарту, сыртқы қарыздар мен концессиялық жобаларға жауапты бөлімшелерді басқарған. Сондай-ақ Қазақстан жолшылары қауымдастығына жетекшілік еткен.

2012 жылдың қарашасынан 2014 жылдың тамызына дейін Көлік және коммуникация министрлігі Автомобиль жолдары комитеті төрағасының орынбасары болды.

2014 жылдың тамызынан 2019 жылдың ақпанына дейін Инвестициялар және даму министрлігінде осыған ұқсас қызмет атқарды. Ал 2019 жылдың ақпанынан 2021 жылдың маусымына дейін Индустрия және инфрақұрылымдық даму министрлігі Автомобиль жолдары комитеті төрағасының орынбасары болып жұмыс істеді.

2021 жылдың маусымында Аблалиев Солтүстік Қазақстан облысы әкімінің орынбасары болып тағайындалды.

2023 жылдың қыркүйегінде ол облыс әкімі лауазымына кандидат та болған.

2023 жылғы 6 қазанда Аблалиев Қазақстанның көлік вице-министрі болып тағайындалды. Бұл қызметті 2025 жылғы 7 тамызға дейін атқарды.

Мемлекеттік қызметте жүрген жылдары бірнеше марапатқа ие болған. Атап айтқанда, 2020 жылдың желтоқсанында «Құрмет» орденімен, сондай-ақ «Ерен еңбегі үшін» медалімен және «Қазақстан Республикасының тәуелсіздігіне 25 жыл» мерейтойлық медалімен марапатталған.

Қандай сұрақтар әлі жауапсыз қалды?

Тергеу аяқталғанымен, қылмыстық іске қатысты бірқатар мән-жай әлі белгісіз.

Атап айтқанда, бастапқыда пара алумен байланыстырылған істің неліктен сотқа басқа баптар бойынша тағылған айыптармен жеткені қолда бар сот қаулысынан түсініксіз. Бақытбек Төлеубаевтың қандай жағдайда жәбірленуші болып танылғаны да ашып көрсетілмеген.

Сондай-ақ болжамды шығын көлемі мен бұл іске басқа адамдардың қатысы болуы мүмкін екені жөнінде әзірге расталған ақпарат жоқ.

Бұл сұрақтардың кейбіріне сот талқылауы кезінде жауап табылуы мүмкін.

Алғашқы алдын ала тыңдау 27 қазанға белгіленген. Айыптау үкімі заңды күшіне енгенге дейін Сәтжан Аблалиев кінәсіз деп есептеледі.