Жамбыл облысында 5 млн теңге дауына іліккен екі бұрынғы полиция басшысы 4 жылға сотталды

Жамбыл облысында бұрынғы екі полиция басшысының жазасы апелляцияда жеңілдеп, әрқайсысына 4 жыл бас бостандығынан айыру жазасы тағайындалды. «Время» басылымының жазуынша, іс полицейді қылмыстық жауапкершілік пен жұмыстан босатудан құтқару үшін берілген 5 млн теңгеге қатысты.

Сотталғандардың бірі – Жамбыл облыстық полиция департаменті бастығының бұрынғы орынбасары, полковник Жайдарбек Құттыбаев. Екіншісі – Талас аудандық полиция бөлімінің бұрынғы бастығы, майор Еркен Абаев. Құттыбаев ірі мөлшердегі алаяқтық, ал Абаев ірі мөлшерде пара беру ісі бойынша сотталған.

Басылым дерегінше, «Істей алмасаң, ақшаны қайтар» деген сөз де ақша берілгенін дәлелдейтін айғақтардың бірі болған.

5 млн теңге не үшін берілген?

Оқиға 2025 жылғы қаңтарда басталған. Талас аудандық полиция бөлімінің мемлекеттік автоинспекторы Дархан Уәлиев танысымен бірге жергілікті тұрғынды ұрып-соққан. Жәбірленуші ауруханаға түскен, ал келесі күні істі облыстық полиция департаментінің өзіндік қауіпсіздік басқармасы тергеуге кіріскен.

Уәлиев қылмыстық тергеумен қатар қызметтік тексеру жүретінін және оның жұмысына қатысты шешім қабылданатынын білген. Сондықтан бөлім бастығы Абаевтан көмек сұраған. Абаев Құттыбаевқа хабарласқан.

Құттыбаев 2024 жылғы қыркүйекте облыстық полиция департаменті бастығының кадр саясаты жөніндегі орынбасары болып тағайындалған. Ол тәртіптік комиссияны да басқарған: комиссия қатардағы полицейден полковникке дейінгі қызметкерлерге қатысты тәртіптік мәселелерді қараған. Абаев Талас аудандық полиция бөлімін Құттыбаевтың тағайындалуынан екі айдай кейін басқара бастаған.

Екі басшы да Конституцияны, «Мемлекеттік қызмет туралы», «Сыбайлас жемқорлыққа қарсы іс-қимыл туралы», «Ішкі істер органдары туралы» заңдарды және өзге нормативтік құқықтық актілерді басшылыққа алуға міндетті болған. Алайда сот Құттыбаев қызметтік өкілеттігін жеке пайдасына заңсыз пайдаланып, ауыр санаттағы сыбайлас жемқорлық қылмысын жасаған деп таныған. Үкімде оның әрекеті мемлекеттік қызмет беделі мен құқық қорғау жүйесінің имиджіне нұқсан келтіргені көрсетілген.

Төбелестен екі аптадай өткен соң Абаев қызмет бабымен Құттыбаевтың кабинетіне барған. Әңгіме арасында Уәлиевтің төбелеске қатысқанын тергеуден жасыруға тапсырма бергенін айтқан. Құттыбаев қылмыстық іс тоқтатылған күннің өзінде қызметтік тексеру өтетінін білген.

Сотта анықталғандай, Құттыбаев 5 млн теңгеге мәселені шешуге уәде берген. Ол өзіндік қауіпсіздік басқармасы қылмыстық істі тергемейтінін, ал тәртіптік комиссияда Уәлиевті ішкі істер органдарынан шығармауға тапсырма беретінін айтқан.

«Время» басылымы өзіндік қауіпсіздік қызметкерлерінің облыстық полиция басшыларына бағынбайтынын атап өткен. Бір ғимаратта жұмыс істегенімен, бұл құрылымдағы қызметкерлерді тек ішкі істер министрі тағайындайды. Мұндай тәртіп олардың өңірлік басшыларға жалтақтамай, полиция ішіндегі заңбұзушылықтарды анықтауы үшін енгізілген.

Абаевтың да істі тоқтатуға мүддесі болған. Уәлиевтің ісі тергелсе, өзі жуырда ғана тағайындалған қызметінен айырылуы мүмкін еді. Сондықтан ол араға түсіп, қарамағындағы қызметкерге Құттыбаев мәселені 5 млн теңгеге шешуге дайын екенін жеткізген.

Ақша полковниктің үйінің алдында берілген

Уәлиев ақша жинауға бір тәулік сұраған. 2025 жылғы 17 қаңтарда ол қолма-қол ақшаны беру үшін Қаратау қаласына, Абаевпен кездесуге барған. Бөлім бастығы көліктің жолаушы орындығына отырып, Таразға, Құттыбаевқа баруды тапсырған.

Олар полковниктің үйіне жеткенде қараңғы түскен. Абаев ақшаны алып, Құттыбаевпен бірнеше минут сөйлескеннен кейін оған пакетті берген. Құттыбаев үйінің алдында тұрған Toyota Land Cruiser 200 жол талғамайтын көлігінің артқы орындығына ақшаны қойып, көлікпен кетіп қалған.

Кейін Құттыбаев Абаевқа мәселенің оң шешілгенін хабарлаған. Бірақ наурыздың соңында Уәлиевті өзіндік қауіпсіздік басқармасына жауап алуға шақыра бастаған. Сол жерде ол тергеудің тоқтамағанын, істі сотқа жіберуге дайындалып жатқанын білген.

Уәлиев Абаевқа наразылығын жеткізген соң, екеуі қайтадан Таразға барған. Кездесу тағы да Құттыбаевтың үйінің алдында өткен. Абаев пен Құттыбаев сөйлесіп тұрған кезде Уәлиев оларды телефонына жасырын түсіріп алған.

Абаев көлікке оралғанда полковниктің екі нұсқа ұсынғанын айтқан. Құттыбаев Уәлиевтің өзіндік қауіпсіздік басқармасындағы ісі мен тәртіптік жауапкершілік мәселесін түпкілікті шешуге немесе ақшаны түгел қайтаруға уәде берген.

Біраз уақыттан кейін Талас аудандық полиция бөлімінің қызметкерлері акт залына жиналған. Оларға облыстық департаменттің тәртіптік комиссия мүшелері келген. Қызметтік тексеру қорытындысымен Уәлиев ішкі істер органдарынан теріс себептермен шығарылған.

Сол жерде оның қолына кісен салып, тергеу изоляторына әкеткен. Басылымның жазуынша, мұндай тапсырманы Құттыбаевтың өзі берген. Уәлиев әріптестерінің алдында өзінен 5 млн теңге алғанын, бірақ мәселе шешілмегенін мәлімдеген. Осыдан кейін өзіндік қауіпсіздік басқармасында тағы бір сыбайлас жемқорлық ісі пайда болған.

Құттыбаев пен Абаев сотта не айтты?

Екі айыпталушы да кінәсін мойындамаған. Құттыбаевтың айтуынша, 2025 жылғы 17 қаңтарда Абаев оған телефон соғып, жеке кездесуді сұраған. Полковник сол кезде үйінде болған.

Құттыбаев сотта Абаевтың Уәлиевті қабылдауды өтінгенін жеткізген. Өзінің жауабы бойынша, ол қызметкерді тек жұмыс кабинетінде, Ішкі істер министрлігінің нұсқаулықтарында белгіленген тәртіппен қабылдай алатынын айтқан. Ақша алмағанын, ешкімге мәселені шешуге уәде бермегенін және Toyota Land Cruiser 200 көлігі өзіне тиесілі емес екенін мәлімдеген.

Ол Уәлиевке қатысты қылмыстық іс туралы 2025 жылғы мамырда ғана білгенін айтқан. Сол кезде оған қызметкерді тәртіптік жауапкершілікке тарту жөніндегі құжаттар ұсынылған. Құттыбаевтың сөзінше, комиссия отырысын Талас аудандық полиция бөлімінде, жеке құрамның қатысуымен өткізуді өзі ұсынған.

Оның айтуынша, Уәлиевті ұстау туралы шешім сол отырыста қабылданған. Уәлиев комиссия алдында ақшаны Абаев арқылы бергенін мәлімдегенде, Құттыбаев оған жала жапқаны үшін қылмыстық жауапкершілік барын түсіндірген. Кейін департамент басшылығының атына тиісті рапорт жазған.

«Мен Дарханнан Абаев арқылы 5 млн теңге алған жоқпын. Мұның бәрі – жала. Азаматтық талапты мойындамаймын, соттан мені ақтауды сұраймын», – деді Жайдарбек Құттыбаев сотта.

Абаев та Уәлиевтің сөздерімен келіспеген. Оның нұсқасы бойынша, Уәлиев тұрғынды ұрып-соғуға қатысы жоқ екенін айтқан. Екеуі өзіндік қауіпсіздік басқармасына барғанда тергеуші Уәлиевтің қатысы болмаса, қылмыстық іс тоқтатылатынын түсіндірген.

Абаев қарамағындағы қызметкерден ақша алмағанын және оны Құттыбаевқа бермегенін айтқан. Оның сөзінше, 25 наурызда Уәлиев жұмысқа келіп, туысы арқылы Құттыбаевқа ақша бергенін хабарлаған. Содан кейін полковниктің мәселені қашан шешетінін сұрап беруді өтінген.

Сотта Абаев Уәлиевтің кезекті өтінішіне қалай жауап бергенін де баяндаған.

«Басымды қатырма, мені өз ісіңе араластырма. Полиция департаменті бастығының орынбасарына не деймін? Өзің шеш», – деді Еркен Абаев сол әңгімедегі сөзін жеткізіп.

Ол Уәлиевтің өзіндік қауіпсіздік басқармасына берген 5 млн теңге туралы арызын жала деп атаған. Азаматтық талапты мойындамай, өзін ақтауды сұраған.

Уәлиевтің ата-анасы ақшаны қалай жинағанын түсіндірген

Судья Бағдат Төребекұлы екі айыпталушының уәждерін қылмыстық жауапкершіліктен жалтару әрекеті деп бағалаған. Сотта Уәлиевтің ата-анасы да жауап берген. Олар ұлына қатысты қылмыстық іс туралы білгеннен кейін күйеу баласын 4 млн теңге аударуға көндіргенін айтқан.

Қалған соманы өздері қосып, ақшаны Құттыбаевқа апару үшін ұлына берген. Дархан түнде Тараздан оралған соң ата-анасына полициядағы қызметін жалғастыратынын айтқан.

Анасының соттағы сөзіне қарағанда, қылмыстық іс жабылмаған, Құттыбаев ақшаны қайтармаған. Дархан әуелі жұмыстан шығарылып, кейін сотталған.

Алғашқы үкім неге өзгерді?

Тараз қаласының №2 сотының судьясы Бағдат Төребекұлы 2026 жылғы 18 маусымда үкім шығарған. Құттыбаев ірі мөлшердегі алаяқтық үшін 6 жылға, Абаев ірі мөлшерде пара бергені үшін 5 жылға бас бостандығынан айырылған.

Құттыбаев офицерлік шенінен айырылып, оған мемлекеттік қызметте жұмыс істеуге өмір бойы тыйым салынған. Сот одан Уәлиевтің пайдасына 5 млн теңге өндіруді де міндеттеген.

Екеуінің жас балалары бар екені жазаны жеңілдететін мән-жай ретінде ескерілген. Ал қылмысты өздері берген ант пен кәсіби сертті бұза отырып жасауы жазаны ауырлататын мән-жай деп танылған.

Үкімге Жамбыл облыстық сотының қылмыстық істер жөніндегі сот алқасына шағым берілген. Оны жуырда алқа төрағасының міндетін атқарушы Нұрмұхаммад Абидов қараған. Облыстық сот бірінші сатыдағы сот Құттыбаевтың әрекетін дұрыс саралаған деген тұжырымға келген.

Абидовтың бағалауынша, алғашқы сот жаза түрі мен мерзімін белгілегенде Уәлиевтің ұстанымын орынды ескерген. Ол азаматтық талабын қанағаттандыруды сұрап, сотталғандарды кешірмеген.

Алайда апелляцияда Уәлиев материалдық шығынның толық өтелгенін хабарлаған. Ақшаны Құттыбаевтың туыстары қайтарған. Осыған байланысты ол екі сотталғанның да жазасын жеңілдетуді сұраған.

Сот алқасы бұл жағдайды ескеріп, Құттыбаев пен Абаевтың әрқайсысына тағайындалған жазаны 4 жылға дейін қысқартқан. Апелляциялық қаулы заңды күшіне енген.