Қазақстанда әр азаматқа 300 мың теңге төлеу ұсынылды

Қазақстанда әрбір азаматқа ай сайын 200–300 мың теңге көлемінде шартсыз базалық табыс (UBI) төлеу ұсынылды, деп хабарлайды Politico.kz Ақжайық басылымына сілтеме жасап.

Бұл бастаманы экономист Қуат Әкижанов көтерді. Оның пікірінше, мұндай төлемдер әлеуметтік теңсіздікті азайтып, экономикалық реформаларды жеделдетуге мүмкіндік береді.

Ұсынысқа сәйкес, базалық табыс барлық кәмелетке толған азаматтарға төленуі тиіс. Қазіргі есеп бойынша, бұл шамамен 13 миллион адамды қамтиды. Ай сайын әр адамға 200 мыңнан 300 мың теңгеге дейін төлеу және бұл соманы инфляцияға сай индексациялау ұсынылып отыр. Алайда мұндай бағдарламаның жылдық шығыны 31 триллион теңгеден асуы мүмкін, бұл қазіргі мемлекеттік бюджеттен әлдеқайда жоғары.

Экономистің айтуынша, Қазақстан халқының басым бөлігі өзін орта тап деңгейінде сезіне алмайды. Көптеген адамдар сирек саяхаттайды, мәдени өмірге белсенді қатыса алмайды және күнделікті қажеттіліктерге үнемдеуге мәжбүр. Оның пікірінше, сыртқы тұтыну белгілері — смартфон немесе кофе ішу — нақты әл-ауқатты көрсетпейді.

Шартсыз базалық табыс енгізілсе, ол әлеуметтік теңсіздікті азайтып, «кедейлік тұзағын» жоюға, адамдарға еркін жұмыс таңдауға және білім алуға мүмкіндік береді. Сонымен қатар, бұл жалақының өсуіне де ықпал етуі мүмкін.

Қаржыландыру мәселесіне келсек, экономист Ұлттық қор қаражатын пайдалануды және салық жүйесін реформалауды ұсынады. Атап айтқанда, прогрессивті табыс салығын енгізу, байлық пен мұраға салынатын салықты арттыру, сондай-ақ табиғи ресурстардан түсетін табысты қайта қарау қажет екенін айтады. Оның пікірінше, қазіргі экономикалық модель тиімсіз және түбегейлі өзгерістерді талап етеді.

Сарапшы бұл бастама инфляцияның міндетті түрде өсуіне әкелмейді деп есептейді. Керісінше, егер сұраныс отандық өндіріске бағытталса, бұл экономикаға жаңа серпін береді.

Әлемдік тәжірибеге сүйенсек, мұндай бағдарламалар Финляндия, Моңғолия және Иран сияқты елдерде қолданылған. Сарапшылардың айтуынша, бұл тәжірибелер оң нәтиже көрсетіп, адамдардың жаппай жұмыс істеуден бас тартуына әкелмеген.

Жалпы алғанда, экономист шартсыз базалық табысты экономикалық реформаларды жеделдететін маңызды құрал ретінде бағалап отыр. Оның пікірінше, бұл жүйені халықтың басым бөлігінің мүддесіне жұмыс істейтін деңгейге жеткізуге мүмкіндік береді.