Экономист мұнай, доллар бағамы және жанармай құнына қатысты болжам жасады

Экономист Рахымбек Әбдірахманов Digital Business басылымына берген сұхбатында мұнай бағасының құбылуы мен валюта нарығындағы тұрақсыздықтың Қазақстан экономикасына қалай әсер ететінін түсіндірді, деп хабарлайды Politico.kz.

Сарапшы ел азаматтарына алдағы уақытта қандай өзгерістер болуы мүмкін екенін және жинаған ақшаны қалай сақтау керегін айтты.

АҚШ Энергетика министрлігінің болжамына сүйенген маман алдағы екі айда Таяу Шығыстағы жағдайға байланысты мұнай бағасы 95 доллардан жоғары болуы мүмкін екенін жеткізді. Бұл уақытша шикізат экспорттаушы елдердің табысын арттырып, теңгені қолдайды. Алайда үшінші тоқсанда баррель құны 80 доллардан төмендеп, 2026 жылдың соңына қарай 70 долларға дейін түсуі ықтимал.

Экономистің сөзінше мұнай арзандаған сайын теңгеге қысым күшейіп, экспорттан түсетін табыс азаяды. Салдарынан Ұлттық банкке валюта қорын жұмсауға немесе ұлттық валютаны әлсіретуге тура келеді, ал бұл ел ішіндегі импорттық тауарлардың қымбаттауына әкеледі.

Бұдан бөлек 2027 жылдың бірінші қаңтарынан бастап Еуразиялық экономикалық одақ аясында мұнай және мұнай өнімдерінің ортақ нарығы іске қосылуы тиіс. Қазір Қазақстандағы бензин құны Ресей мен Қырғызстанға қарағанда шамамен екі есе арзан болғандықтан, баға теңескен кезде жанармай құны бірден 70-90 пайызға дейін өсуі мүмкін.

Қазіргі уақытта долларды 510-550 теңгеден сатып алған азаматтарға дүрбелеңге түсіп, оны шұғыл сатудың қажеті жоқ. Қазақстан қаржыгерлері қауымдастығы сарапшыларының сауалнамасына сәйкес бір айдан кейін бағам 508 теңге шамасында болса, бір жылдан соң 542 теңгеге дейін жетуі мүмкін. Сарапшылар Ұлттық банктің базалық мөлшерлемені қазіргі 18 пайыз деңгейінде сақтап, бір жылдан кейін 16,75 пайызға дейін түсіретінін болжап отыр. Мұндай жоғары мөлшерлемелер теңгелік активтерге капитал тарту арқылы ұлттық валютаның қазіргі тұрақтылығын қамтамасыз етеді.

Рахымбек Әбдірахманов теңгенің үнемі құнсызданады деген пікірмен келіспейді. Оның айтуынша доллар бағамы 500 теңгеден төмен болуы үшін мұнайдың қымбаттауы және мемлекеттің валюта сатуы сияқты бірнеше фактор қатар келуі керек. Дегенмен Қазақстан экономикасы импортқа қатты тәуелді болғандықтан бұл қиынға соғады. Мысалы 2024 жылы экспорт көлемі 81,6 миллиард доллардан 2025 жылы 79 миллиард долларға дейін азайса, импорт 59,8 миллиардтан 64,8 миллиард долларға дейін өсіп, шетелдік валютаға деген сұранысты арттырған. Былтыр теңгенің тұрақтылығын сақтау үшін Ұлттық банк 7 миллиард доллардан астам, ал Ұлттық қор 8 миллиард доллардан астам қаражат жұмсаған. Бұл 2015 жылдан бергі ең ірі валюталық шығын болып саналады.

Экономист 2026 жылы қаражатты сақтап қалу үшін ақшаны әртүрлі валютада ұстауға кеңес береді. Ол жинақтың бір бөлігін жоғары пайыздық мөлшерлемесі бар теңгелік депозиттерде, ал екінші бөлігін девальвациядан қорғану үшін шетелдік валютада сақтау тиімді екенін атап өтті. Қаржылық мақсаттарға байланысты қаражатты теңдей немесе алпыс та қырық пропорциясында бөлу ұлттық валюта бағамының құбылуынан келетін шығындардың орнын толтыруға көмектеседі.