Қазақстанның жаңа экономикалық бағдары: Салық реформасы және президенттіктің 7 жылдығы

Экономистер мен сарапшылар 2026 жылдың 1 қаңтарынан бастап күшіне енетін жаңа Салық кодексін мемлекеттің шикізатқа тәуелділіктен арылып, жаңа экономикалық бағдарға өтуінің негізі деп бағалап отыр, деп хабарлайды Politico.kz.

Соңғы 7 жылдық кезең геосаяси тұрақсыздықтар мен індеттің салдарына қарамастан, Қазақстан экономикасы үшін ауқымды өзгерістер уақыты болды. Осы аралықта елдің жалпы ішкі өнімі 181,7 миллиард доллардан 305,9 миллиард долларға дейін өсіп, өңдеу өнеркәсібінің көлемі екі жарым есеге артқан. Экономикалық өсім әлемдік орташа көрсеткіштен асып түсіп, халықтың жан басына шаққандағы табысы 15 мың долларға жуықтады.

Назарбаев Университеті жанындағы Стратегиялық зерттеулер орталығының директоры Расул Рысмамбетов бұл реформаның басты мақсаты салық базасын кеңейтіп, нарықтағы барлық ойыншыларға ортақ әрі әділ ережелер енгізу екенін айтады. Ал экономист Ғалым Құсайынов бұрынғы жеңілдіктер мемлекеттің ұзақмерзімді тұрақтылығына зиян тигізгенін еске салып, жаңа кодексті сау ақылдың жеңісі деп атады. Сонымен қатар көлеңкелі экономикамен күрес өз нәтижесін беріп, тәуелсіз сарапшылардың бағалауынша бұл көрсеткіш 23 пайыздан 11,2 пайызға дейін төмендеген. Оған қоса мемлекетке 1 триллион теңгеден астам заңсыз шығарылған активтер қайтарылып, олар әлеуметтік нысандар құрылысына жұмсалды.

Жаңа құжаттағы басты өзгерістердің бірі қосылған құн салығының 12 пайыздан 16 пайызға дейін өсуі болып табылады. Ғалым Құсайынов бұл қадамның мемлекеттің өсіп келе жатқан әлеуметтік міндеттемелерін өтеу үшін жасалғанын және инфляцияны тежеу үшін оңтайлы шешім екенін түсіндірді. Ал дәрі-дәрмек пен медициналық қызметтерге 5-10 пайыздық жеңілдетілген мөлшерлеме сақталады. Корпоративтік табыс салығы 20 пайыз деңгейінде қалғанымен, ірі бизнеске салықтан жалтару үшін шағын кәсіпкерлермен жасалатын келісімдерге шектеу қойылды. Сондай-ақ жеке табыс салығы бойынша жаңа прогрессивті шкала енгізіліп, табысы 140 мың теңгеге дейінгі азаматтар іс жүзінде салықтан босатылды.

Дегенмен жаңа өзгерістерге қатысты кәсіпкерлердің де өз уәжі бар. «Атамекен» ұлттық кәсіпкерлер палатасы жаңа автоматтандырылған бақылау жүйесіне және экспорттаушыларға салықты қайтару мәселесіне қатысты алаңдаушылығын білдіріп, жобаны әлі де пысықтау қажеттігін алға тартты.

Жалпы алғанда сарапшылар Қасым-Жомарт Тоқаевтың 7 жылдық басқаруында мемлекеттің әлеуметтік жауапкершілігі артып, білім мен денсаулық сақтау саласын қаржыландыру 3 есеге өскенін атап өтті. Бұл реформалар елдің тек мұнайға қарап отырмай, өзін-өзі қамтамасыз ететін толыққанды ашық экономикаға өтуіне негіз қалайды.

«Мемлекеттік басқару жүйесінде де елеулі өзгерістер орын алды. Бюджет және салық саясаты біртіндеп тұрақтанып келеді, ортамерзімді жоспарлау тетіктері күшейтілді, мемлекеттік бағдарламалардың тиімділігін бағалау құралдары енгізілді. Салық реформасы уақтылы қабылданған шешім болды. Ол қордаланған мәселелердің жауабын табуға жол ашты. Салық реформасы айқын әрі әділ жүйені қалыптастыруға, бизнестің жасанды түрде бөлшектену мүмкіндіктерін азайтуға және адал әрі әділ бәсекелестікке жағдай жасауға бағытталған», - деді үкімет басшысы Олжас Бектенов «Егемен Қазақстан» газетіне берген сұхбатында.