Әрбір үшінші қазақстандық жақынын жерлеу үшін қарызға батады

Қазақстанда әрбір үшінші адам (34,7%) жақынын жерлеу үшін несие немесе қарыз алуға мәжбүр, деп хабарлайды Ranking.kz сараптамалық порталы.

Бұл Ұлттық статистика бюросының 2026 жылғы зерттеу нәтижесі. Сауалнама өмірге келуден бастап жерлеуге дейінгі барлық салт-дәстүрді қамтыған. Бірақ сарапшылар кейінге қалдыруға болмайтын жалғыз рәсімге назар аударды. Бұл – адамды ақтық сапарға шығару. 2023 жылдан бері бұл бағыттағы жағдай айтарлықтай өзгермеген. Қарызсыз жерлей алатындар үлесі 63%-66% аралығында болды. Ал қарызға бататындар қатары 34%-37% деңгейінде сақталды.

Зерттеу бойынша ең осал топ зейнеткерлер болып шықты. Олардың 41,2%-ы жақынын қарызсыз жерлей алмайтынын айтқан. Бұл орташа көрсеткіштен 6%-ға жоғары. Қаражаты жететін қариялар үлесі небәрі 58,8% болды. Ал ең оптимистік көзқарастағылар қатарында жасөспірімдер мен 29-38 жас аралығындағы азаматтар бар. Бұл топтың 71,5%-ы жерлеу рәсімін өз қалтасынан төлей алатынына сенімді. Дегенмен олардың өзінде 27,8%-дан 28,5%-ға дейінгі бөлігі қарызға кіруі мүмкін екенін жоққа шығармайды. Бұл халықтың үлкен шығындарға дайын еместігін көрсетеді.

Статистика бюросының мәліметі бойынша саладағы қызмет көлемі бір жылда 3,5 есе өскен. Қазақстандықтар 2024 жылы 6,4 млрд тг жұмсаса, 2025 жылы бұл сома 22,2 млрд тг жеткен. Оның ішінде жерлеу бюроларының қызметі 7,4 млрд тг болды. Ал тікелей жерлеу мен кремация қызметі 14,8 млрд тг асты. Бұл 2024 жылмен салыстырғанда 5,6 есе көп. Сарапшылар мұны өлім-жітімнің көбеюімен байланыстырмайды. Олардың пікірінше бұл көлеңкелі бизнестің жартылай заңды салаға өтуінің белгісі.

Шын мәнінде халықтың жерлеу мен ас беруге жұмсайтын шығыны 22,2 млрд тг әлдеқайда көп болуы мүмкін. Өйткені бұл сомаға тек мәйітті тасымалдау мен көр қазу кіреді. Зиратты абаттандыру қызметі де осы тізімде. Ал киім, кілем, табыт немесе басқа да қажетті заттарды сатып алу есепке алынбаған. Сонымен қатар асханалар мен дәмханаларда өтетін ас беру шығындары да бұл статистикаға кірмейді. Олар қоғамдық тамақтану саласының есебінде кетеді.

Жерлеу қызметтерінің тұтынушылық баға индексі 2022 жылы 114,7% болды. Ал 2023 жылы бұл көрсеткіш 120,6% жетіп, қатты қымбаттаған. Былтыр өсім сәл төмендеп, 106% болды. Ал биылғы қаңтар-шілде айларындағы мәлімет 106,6% деңгейінде тұр. Өңірлердегі баға саясаты әртүрлі. Мысалы Ақтөбе облысында биылғы жеті айда баға 20% өскен. Ал Абай, Ақмола, Павлодар, Солтүстік Қазақстан, Ұлытау облыстары мен Астанада қымбаттау тіркелмеген.

Қазақстандық БАҚ мәліметтеріне сүйенсек, ірі қалаларда қарапайым жерлеу құны 250 мың тг басталады. Бұл тек жерлеудің өзі, ас беру мен зиратты көтеру мұның ішіне кірмейді. Ал орташа шығын 600 мың тг жетеді. Кейде жүздеген адам шақырылатындықтан бұл шекті сома емес.

Бұл ретте зерттеуге қатысқандардың 17,5%-ы күтпеген жағдай үшін 30-40 мың тг таба алмайтынын айтқан. Зейнеткерлер арасында әрбір бесінші адамның (21%) мұндай қоры жоқ. Қаржылық жағынан ең тұрақты топ деп 29-38 жас аралығындағы азаматтар танылды (14,2%).

Мамандар мұндай жағдайды халықтың қаржылық сауатының төмендігімен байланыстырады. Олар ай сайынғы шығын көлеміндегі 3-6 айлық қаржылық қауіпсіздік жастығын ұстауға кеңес береді. Төтенше жағдайларға ақша жинамаудың басқа да себептері бар. Сарапшылар отбасылық бюджетті тек қысқа мерзімге жоспарлауды атайды. Сондай-ақ табыстың аздығы да қор жинауға кедергі келтіреді.