Қазақстан Орталық Азияда әлеуметтік қорғау бойынша көш бастап тұр

Қазақстан халқының 94,3 пайызы әлеуметтік қорғау жүйесімен қамтылған. Бұл Орталық Азиядағы ең жоғары көрсеткіш. Бұл туралы әлеуметтік сала сарапшысы Яков Воронков мәлімдеді, деп хабарлайды Politico.kz.

2027 жылғы 1 қаңтардан бастап Қазақстанда әлеуметтік қолдаудың кейбір түрлерін тағайындау кезінде отбасының әл-ауқаты ескеріледі. Сарапшының пікірінше, бұл өзгерістерді елдегі әлеуметтік қорғау жүйесін дамытудың келесі кезеңі ретінде қарастыру қажет.

Воронковтың айтуынша, өзгерістердің негізгі мақсаты мемлекеттік көмекті ең алдымен оған шынымен мұқтаж азаматтарға бағыттау.

Сарапшы алдағы өзгерістерді бағаламас бұрын Қазақстандағы әлеуметтік қолдау жүйесінің қазіргі нәтижелеріне назар аударуды ұсынды. Оның сөзінше, халықаралық ұйымдардың деректері Қазақстанның әлеуметтік қорғау және адам дамуы көрсеткіштері бойынша аймақта алдыңғы орында екенін көрсетеді.

Халықаралық еңбек ұйымының соңғы қолжетімді деректеріне сәйкес, Қазақстан халқының 94,3 пайызы әлеуметтік қорғау жүйесімен қамтылған. Өзбекстанда бұл көрсеткіш 56 пайыз, Қырғызстанда 42,9 пайыз, Түрікменстанда 42,7 пайыз, Тәжікстанда 34,1 пайыз.

Воронков бұл сандарды тікелей жәрдемақы алатын азаматтардың үлесі деп түсінбеу керегін ескертті. Көрсеткіш әлеуметтік сақтандырудың түрлі тетіктерін қоса алғанда, халықтың әлеуметтік қорғау жүйесімен жалпы қамтылуын білдіреді.

«Бұл сандар Қазақстанда әлеуметтік қорғаудың жеткілікті кең жүйесі қалыптасқанын көрсетеді. Қазіргі әлеуметтік саясатта теңгерімсіздіктер мен жетілдіруді қажет ететін бағыттар бар. Бірақ сақтап, әрі қарай дамыту маңызды нәтижелер де бар», деді Воронков.

Сарапшы Біріккен Ұлттар Ұйымының Адам дамуы индексіне де назар аударды. БҰҰ-ның 2025 жылғы Адам дамуы туралы баяндамасына сәйкес, Қазақстанның HDI көрсеткіші 0,837 болды.

Осы көрсеткіш бойынша Қазақстан әлемдегі 193 ел мен аумақтың арасында 60-орынға ие. Ел адам дамуы деңгейі өте жоғары мемлекеттер тобына кіреді.

Аталған индекс халықтың табысын ғана емес, өмір сүру ұзақтығы мен білім деңгейін де ескереді.

«Бұл көрсеткіштер бойынша Қазақстан аймақта мықты орынға ие. Бұл әлеуметтік инфрақұрылым мен қолдау жүйесінің дамуы нәтижесінде қол жеткізілген жетістік. Оны сақтап қалу маңызды. Сондықтан, менің ойымша, қазіргі міндет әлеуметтік қорғау көлемін азайту емес, оны нақты мұқтаж адамдарға бағыттау», деді сарапшы.

Воронков Дүниежүзілік банктің Қазақстандағы әлеуметтік қорғау жүйесіне берген бағасын да келтірді.

Банк деректеріне сәйкес, Қазақстандағы атаулы әлеуметтік көмек мұқтаж азаматтарға жеткілікті дәл бағытталған. Атап айтқанда, көмекті тікелей және жанама алушылардың 82,5 пайызы табысы ең төмен халықтың 20 пайызына жатады.

Ал азаматтардың белгілі бір санаттарына арналған басқа әлеуметтік бағдарламалар көбіне табысы ең төмен топқа жатпайтын адамдарды да қамтиды.

Сарапшының пікірінше, алдағы өзгерістердің негізгі мәні де осында.

«Егер отбасылардың мүмкіндіктері айтарлықтай ерекшеленсе, мемлекеттік көмектің бір бөлігін бөлген кезде олардың қаншалықты мұқтаж екенін ескеру қисынды. Қаржы ресурстары кез келген жағдайда шектеулі. Сондықтан мәселе осы қолдауға барынша мұқтаж адамдарға көмекті қаншалықты дәл жеткізе алатынымызда», деді Воронков.

Сарапшы әлеуметтік көмекті нақты мұқтаж отбасыларға бағыттау арқылы үнемделетін қаржыны қалай пайдалану керегіне де тоқталды.

«Әлеуметтік көмекті нақты мұқтаж адамдарға бағыттау қазіргі қолдау жеткіліксіз болып отырған отбасыларға қосымша көмек көрсетуге мүмкіндік бергені дұрыс болар еді. Сонда өзгерістердің мәні халыққа түсінікті болады. Яғни мәселе бюджет қаражатын үнемдеуде ғана емес, оны әлеуметтік жүйе аясында әділ бөлуге қатысты», деді сарапшы.