Қазақстаннан $500 млн талап еткен Қапеновтің адвокаты даудың мән-жайын түсіндірді

Азамат Қапенов Қазақстаннан шамамен 500 млн доллар өндіріп алу үшін халықаралық инвестициялық арбитражға талап арыз беріп қойған. Бұл туралы оның адвокаты Жанна Александрова «SHYNDYK.KZ» редакциясына хабарлаған, деп жазады Politico.kz.

Адвокаттың айтуынша, Қазақстан үкіметіне инвестициялық дауды реттеу қажеттігі туралы ресми хабарлама да әзірленіп, инвестормен келісілген. Дау теміржол терминалдары мен вагондарға қатысты.

Қапенов 2017–2025 жылдары Қытаймен шекарадағы «Достық» және «Алтынкөл» станцияларындағы терминалдарды дамытуға шамамен 54 млн доллар салғанын айтады. Сонымен қатар ірі жүк тасымалдаушылармен жасалған келісімшарттарға сай вагон паркін құрған. Инвестиция Қазақстанда тіркелген «Eurotrans Grupp» және «Iron Box» ЖШС арқылы салынған. Кәсіпкер биліктің әрекетінен осы активтерінен толық айырылғанын мәлімдейді.

Александрова Қапеновті бұрынғы қазақстандық элитаның өкілі деп атап, оның сотталған бұрынғы ҰҚК төрағасы Кәрім Мәсімовпен туыстығын үнемі еске салуға қарсы. Адвокаттың сөзінше, Қапенов 2018 жылы ажырасып, Мәсімовтер отбасымен туыстық байланысы үзілген, ал отбасы мүшелерімен қарым-қатынасы күрделі болған. Тәркіленген терминал болса, 2023 жылы салынған.

Даудың негізгі бөлігі «Достық» станциясындағы осы терминалға байланысты. 2026 жылғы сәуірде Астананың қылмыстық істер жөніндегі ауданаралық соты «Бас көлік прокуратурасының» өтінішін қанағаттандырып, нысанды сотқа дейін тәркілеу тәртібімен мемлекетке өткізген. Қылмыстық істегі бағалау бойынша оның нарықтық құны 22 млрд теңге.

Тергеу Қапенов «ҚазТемірТранс» АҚ вице-президенті кезінде өзімен байланысты компанияларға жүк вагондарын пайдалану қызметінде заңсыз артықшылық берген деп санайды. Ол қызметтік өкілеттігін теріс пайдаланды деген күдікке ілінген.

Қорғаушының түсіндіруінше, бұл эпизод компанияның 2013–2014 жылдары алмаған ықтимал пайдасына қатысты. Ол мұны ұрланған ақша емес, есеппен шығарылған сома деп сипаттайды. Адвокаттың айтуынша, «Сыбайлас жемқорлыққа қарсы қызмет» 2016 жылы «Евротранс групп» ЖШС-не қатысты жүргізген сот-экономикалық сараптамада «ҚазТемірТранс» АҚ болжамды кірісінің есебіндегі ауытқу шамамен 660 млн теңге болған. Қорғаушы залал анықталмағандықтан, іс сол жылы тоқтатылып, шешімді Бас көлік прокуроры бекіткенін алға тартады.

Қапенов қазіргі іс бойынша тергеу іс жүзінде жүрмей, негізсіз себептермен тоқтатылғанын, өзінің қайда жүргені белгілі болғандықтан, іздестіру де жүргізілмейтінін мәлімдейді. Алайда «Қаржылық мониторинг агенттігі» тергеу жалғасып жатқанын және оның халықаралық іздеуде екенін хабарлаған.

Екінші эпизод вагон сатып алуға алынған несиелердің пайызын субсидиялауға қатысты. Александрова 2018–2021 жылдары «Eurotrans Grupp» ЖШС 7 млрд теңге, «Iron Box» ЖШС 2,5 млрд теңге көлемінде қаржыландыру алғанын, сол кездегі шек әр кәсіпкерге 7 млрд теңгеден белгіленгенін айтады.

Адвокаттың сөзінше, тергеуге тартылған жеке маман бұл шекті бір жобаға қолданып, шамамен 468 млн теңге субсидия артық төленген деп есептеген. Қорғаушы бір жобаға арналған шек 2021 жылғы 2 қарашада, қаржыландыру алынып, субсидия мақұлданғаннан кейін ғана күшіне енгенін алға тартады. Оның айтуынша, субсидия даму институты арқылы банкке берілген, оған Қапенов пен компания басшыларының қатысы болмаған.

Александрова айыптау сүйенген жеке мамандардың қорытындыларын сенімсіз деп санап, оларға шағым берілгенін жеткізді. Ол «Мемлекеттік аудит және қаржылық бақылау туралы» заңға сәйкес бюджет төлемдерінің заңдылығын тек «Ішкі мемлекеттік аудит комитеті» бағалай алады дейді. Алайда қорғаудың мемлекеттік сараптама немесе мемлекеттік аудиторлар тексеруін өткізу туралы өтініштерін агенттік пен прокуратура қанағаттандырмаған.

Тілшілер даудың процестік мәртебесін, үкіметке хабарлама түскен-түспегенін, талап сомасын және мемлекеттің ұстанымын нақтылау үшін «Әділет министрлігіне» ресми сауал жолдаған.