«Оны ақтамаймын»: Әбенов Базарбек түскен жол апатының күмәнді тұстарын айтты 

Мәжіліс депутаты Бақытжан Базарбектің Жамбыл облысындағы жол апатына қатысты Мұрат Әбенов өз пікірін білдірді. Ол досы әрі әріптесін жақсы білетінін айта отырып, істің ақ-қарасын тергеу мен сот анықтауы тиіс екенін атап өтті, деп хабарлайды Politico.kz.

Мәжілістің 8-шақырылымының депутаты Бақытжан Базарбек қатысқан жол апатына қатысты қоғамда түрлі пікір айтылып жатыр. Осы жағдайға байланысты депутат, қоғам қайраткері Мұрат Әбенов өз ұстанымын жариялады.

Әбеновтің айтуынша, ол Бақытжан Базарбекті 12 жылдан бері таниды. Осы уақыт ішінде оны заңсыздыққа қарсы ашық пікір білдіретін, әлсіздердің құқығын қорғауға тырысатын азамат ретінде бағалаған.
 

«Бақытжан – күрескер. Қандай «мен мықтымын»дегендер қарсы тұрса да, сыбайлас жемқорлық пен заңсыздыққа ашық күреске шыға біледі», – деп жазды Мұрат Әбенов.

Оның сөзінше, Базарбектің бұл ұстанымы депутат болғаннан кейін де өзгермеген. Мұрат Әбенов апат туралы ести салысымен Бақытжан Базарбекке хабарласқанын айтты. Оның мәліметінше, депутат оқиға туралы ашық түсініктеме беруге дайын болғанымен, тергеу мүддесіне байланысты белгілі бір мәліметтерді жария етпеу туралы міндеттеме алған.

Әбенов бұл шешімді дұрыс деп санайды.Оның пікірінше, Базарбектің қоғамдағы танымалдығы мен аудиториясының көп болуы істің қоғамдық қабылдауына әсер етуі мүмкін. Сондықтан нақты фактілер, адамдардың аты-жөні, техникалық сипаттамалар және тергеуге қатысты басқа мәліметтерді құқық қорғау органдары анықтағаны жөн.

«Мен оның өзінің беделі мен танымалдығын пайдаланып, тергеуге ықпал етуге тырыспайтынына сенімдімін», — дейді Әбенов.

Ол Бақытжан Базарбектің алкоголь мен есірткіге қатысты тексеруден өткенін және бұл тексерулерден теріс нәтиже шыққаны туралы ақпарат бар екенін де атап өтті.

Сонымен қатар Әбенов әзірге көліктің белгіленген жылдамдықтан асқаны туралы нақты ақпарат жоқ екенін айтты. Оның пікірінше, халықаралық ақылы жолдардағы камералар мен басқа да техникалық құралдар көліктің қозғалыс жылдамдығын анықтауға мүмкіндік береді.

Әбеновтің айтуынша, жол апатынан кейін Бақытжан Базарбек зардап шеккен адамға көмек көрсетуге тырысқан.Оның сөзінше, депутат оқиғадан кейін сол өңірде қалып, зардап шеккен адамның денсаулығына алаңдап отыр. Емханаға барып, оның анасы мен жақындарымен кездескен. 

«Ең бастысы – зардап шеккен адамның денсаулығы», — деп атап өтті Әбенов.

Жолға шыққан мал үшін кім жауап береді?

Мұрат Әбенов жол апатының ықтимал себептеріне қатысты да бірқатар сұрақ көтерді. Оның айтуынша, полиция апаттың негізгі себептерінің бірі ретінде халықаралық магистральға қараусыз қалған үй малы – сиырдың шығуын атаған. Ақпаратқа сәйкес, көлік жолдағы сиырмен соқтығыспау үшін маневр жасап, кейін жол-көлік оқиғасы болған.

Әбенов мұндай жағдайда жауапкершілік мәселесі нақты мән-жайларға байланысты анықталуы тиіс екенін айтады.

Атап айтқанда, тергеу барысында малдың жолға қалай шыққаны, жануар иесінің оны қараусыз қалдырған-қалдырмағаны, жол қоршауының жағдайы және жүргізушінің әрекеті зерттелуі қажет. Егер жануардың жолға шығуына оның иесінің қараусыздығы себеп болғаны анықталса, келтірілген залалды өтеу мәселесі де қаралуы мүмкін.

Сонымен бірге жүргізушінің жылдамдық режимін сақтауы, жол жағдайына қарай әрекет етуі және маневр жасау талаптарын орындауы да сараптама арқылы анықталуы керек.

Ақылы трассадағы қауіпсіздік мәселесі

Әбеновтің пікірінше, оқиға ақылы жоғары жылдамдықты магистральдардағы қауіпсіздік мәселесін де қайта қарауға себеп болуы керек. Ол жоғары санаттағы халықаралық жолдарда көлік қозғалысы жоғары жылдамдықпен жүзеге асатындықтан, мұндай трассаларда қауіпсіздік талаптары да жоғары деңгейде қамтамасыз етілуі тиіс деп есептейді. Оның пікірінше, жол инфрақұрылымында:

• жануарлардың жолға шығуына жол бермейтін қоршаулар;
• жол жағдайын бақылау жүйелері;
• жылдамдықты цифрлық бақылау;
• апат туралы жедел хабарлау мүмкіндігі;
• жолдағы төтенше жағдай кезінде жедел көмек көрсету жүйесі тиімді жұмыс істеуі қажет.

«Ақшасын төлеген адам жол қауіпсіздігінің жоғары деңгейін талап етеді», – дейді Әбенов.

Ол қоршаудың бүтіндігі, жол жиегінің қауіпсіздігі және апат болған жағдайда арнайы қызметтердің оқиға орнына қаншалықты жылдам жеткені де тергеу барысында бағалануы тиіс деп санайды. 

Мұрат Әбенов тергеу барысында бірқатар нақты сұраққа жауап берілуі маңызды екенін атап өтті. Мысалы, апат болған сәтте жолдың көріну жағдайы қандай болды? Күн қараңғы түскен бе? Жолдың бұрылысы мен асфальт жағдайы қандай еді? Мал трассаға қай жерден және қалай кірді? Қоршау бүтін болды ма?

Сондай-ақ алғашқы соқтығысудан кейін жолда қалған жануарға байланысты басқа жүргізушілердің қауіпсіздігі қалай қамтамасыз етілгені де анықталуы тиіс.

Оқиға орнына келген адамдардың көліктерді қай жерде тоқтатқаны, жол қозғалысына қосымша қауіп төндірген-төндірмегені және жолдағы кедергінің қанша уақыт тұрғаны да маңызды.

Әбеновтің пікірінше, мұндай сұрақтардың жауабын полицияның материалдары, бейнебақылау камералары, байланыс операторларының деректері, сараптамалар мен куәгерлердің түсініктемелері арқылы анықтауға болады.

«Бақытжан кінәлі ме?»

Мұрат Әбенов бұл сұраққа қазір нақты жауап беруге болмайтынын айтты.

«Нақты пікір айтпаймын, өйткені мұны тек тергеу шешуі керек», – дейді ол.

Оның пікірінше, басты мәселе – Бақытжан Базарбектің кінәлі немесе кінәсіз екенін алдын ала жариялау емес, апаттың нақты қалай болғанын анықтау.

«Кінәсі бар ма, болса қандай дәрежеде? Ең басты сұрақ – апаттың алдын алу мүмкін болды ма?» деген сұрақтарды тергеу анықтауы тиіс.

Әбенов апатқа қатысқан адамның әрекетін барлық мән-жайды білмей тұрып біржақты бағалауға болмайтынын атап өтті. Мұрат Әбенов Бақытжан Базарбекпен достығына қарамастан, заң талаптарынан жоғары қоятын нәрсе бар екенін ашық айтты.

«Барлығы заң алдында тең. Ешкімнің артықшылығы жоқ», – деп жазды ол.

Әбеновтің айтуынша, егер тергеу мен сот Базарбектің кінәсін анықтаса, оны ақтамайды. Ол бұл ұстанымын Аристотельге телінетін «Платон менің досым, бірақ шындық одан да жоғары» деген қағидамен түсіндірді.

«Егер менің досым Бақытжан кінәлі деп танылса, онда мен оны ақтамаймын», – деді Әбенов.

Оның пікірінше, «Заң мен тәртіп» қағидасының шынайы мәні адамның өзі немесе жақындары жауапкершілікке тап болған кезде байқалады.Мұрат Әбенов жол апатына қатысты түпкілікті қорытындыны тергеу мен сот шығаруы керек екенін тағы да атап өтті. Ол зардап шеккен адамға тезірек сауығып кетуін тілеп, мұндай жағдайдың барша жүргізуші үшін сабақ болуы керектігін айтты.

«Ешкім жол апатын арнайы жасаған жоқ. Өзіңіз немесе жақындарыңыз мұндай жағдайға түспейтініне ешкім кепілдік бере алмайды. Жол қателікті кешірмейді. Автомобиль – қауіптілігі жоғары көлік », – деп түйіндеді ол.

Әбеновтің айтуынша, қиын жағдайға тап болған азаматты тергеу аяқталмай тұрып дәлелсіз кінәлау да дұрыс емес.

«Дегенмен қиын жағдайға түскен, елге және қоғамға қызмет жасап жүрген қадірлі азаматты орынсыз табалау, дәлелсіз кінәлау адамгершілікке жатпайды», – дейді ол.

Ал жол апаты бойынша соңғы құқықтық бағаны тергеу нәтижелері мен сот шешімі беруі тиіс.

Еске салсақ,  Жамбыл облысында бұрынғы мәжіліс депутаты Бақытжан Базарбектің қатысуымен жол-көлік оқиғасы болды.  Жол апаты Тұрар Рысқұлов ауданындағы Луговой ауылының маңында болған. Бұған дейін осы жол учаскесінде көлік малды қағып, жануардың өлексесі жол үстінде қалып қойған. Бір ер адам оны жолдан алып тастау үшін көліктен түскен. Сол сәтте оны Бақытжан Базарбек басқарған Toyota көлігі қағып кеткені айтылады.

Экс-депутат Бақытжан Базарбек өзінің қатысуымен болған жол-көлік оқиғасынан кейін алғаш рет мәлімдеме жасады. Ол тергеу жүріп жатқандықтан оқиғаның мән-жайын ашып айта алмайтынын жеткізіп, көпшілікті асығыс қорытынды жасамауға шақырды.

Бүгін жәбірленушінің туыстары Бақытжан Базарбекпен бірге үндеу жасады. тұрақтанғаннан кейін алдағы емін ұйымдастыруға, соның ішінде Астана мен Алматыдағы нейрохирургиялық орталықтарда ем алуына көмектесетінін айтты.