Саясаттанушы Конституциялық сот шешімін түсіндірді

Конституциялық соттың Қасым-Жомарт Тоқаев пен өзге де жоғары лауазымды шенеуніктерге 2026 жылғы жаңа Конституция ережелері бойынша қайта сайлануға рұқсат беруіне қатысты саясаттанушы Данияр Әшімбаев пікір білдірді, деп хабарлайды Politico.kz.

Әшімбаевтың сөзіне қарағанда, президент өкілеттігінің мерзімі туралы стратегиялық мәселе ақыры шешілді.

"Сонымен, президент өкілеттігінің мерзіміне қатысты стратегиялық мәселе ақыры шешілді. Мәселенің тарихын еске сала кетейін. Тоқаев екінші конституциялық реформадан кейін 2022 жылдың қарашасында 7 жылдық бір мерзімге сайланды. Кейінірек қолданыстағы Конституция нормаларының сайлауды 2028 жылдың желтоқсанында, яғни бір жылға жуық уақыт бұрын өткізуді талап етуіне байланысты дилемма туындады", – деді Данияр Әшімбаев.

Сарапшы ашық сұрақ қалғанын айтады.

"Жаңа Конституцияда бұл тұжырымдар өзгертілді, бірақ сонымен бірге саяси институттардың қайта іске қосылуына байланысты жаңа Конституция мерзімдерді қайта қарауды талап ете ме деген жаңа сұрақ туындады. Мәтіннің өзінде тиісті нормалар болмады. Дауыс беру күні журналистерге арналған брифингте Тоқаев кезекті сайлау 2029 жылы өтетінін мәлімдеді. Алайда сұрақ ашық қалды, осыған байланысты президент Конституциялық сотқа жүгінді, ол бүгін жаңа Конституцияны қабылдау ескі Конституцияда көрсетілген және оның негізінде қабылданған шешімдердің автоматты түрде ұзартылуын білдірмейтінін көрсетті", – деп мәлімдеді саясаттанушы.

Саясаттанушы Ақорданың бұл қадамы ішкі және сыртқы ойыншыларға заң үстемдігі мен ұлттық мүддеге негеделген нақты белгі бергенін айтты.

"Ақорда соңғы жылдары күн тәртібінде тұрған мәселені әдемі шешті, сонымен бірге Конституциялық сотқа жүгіну арқылы сыртқы және ішкі ойыншыларға заң үстемдігі мен елдің ұлттық мүдделеріне негізделген ойын ережелері туралы нақты белгі берді. Осылайша жалғыз 7 жылдық мерзім расталады, бірақ ол сайлау өткен сәттен бастап есептеледі. Дегенмен Конституция президенттік және парламенттік сайлауды бір уақытта өткізуге тыйым салады, бұл алғашқысының тақырыбын күзге ауыстырады", – деді сарапшы.

Шешім Тоқаевтың сайлану құқығын бекіткенімен, қазіргі сәтте шенеуніктерді қайта тағайындау шектеулерін алып тастады.

"Әрине бұл жерде сөз қазіргі мемлекет басшысының сайлауға түсу міндеті емес, құқығы туралы болып отыр, оның үстіне Тоқаевтың өзі 2029 жылды атаған болатын. Бірақ президент те заңға бағынуы керек, ал Конституциялық сот төрелігі органының шешімі ең басты заңның нормаларын түсіндіруді нұсқайды. Жаңа президенттік мерзімнің перспективалары туралы уақыты таяғанда айтуға болады, ал қазіргі сәтте Конституциялық сот шешімі Конституциялық сот төрағасы мен судьяларын, Жоғарғы сот төрағасын және бас прокурорды қайта тағайындау кезіндегі шектеулерді алып тастайды", – деп түйіндеді Данияр Әшімбаев.