Петропавлда 1,9 млрд теңге заңсыз табыс тапқан танымал боксшы сотталды

Петропавл қаласында 12 жыл бойы адамдарға өсіммен қарыз беріп келген танымал боксшы сотталды. Ол осы уақыт ішінде 1,9 млрд теңгеден астам заңсыз табыс тапқан, деп хабарлайды "Время" газеті.

1990 жылдары Марат Әбілғазиевтің есімі Петропавлда кең танымал болды. Ол кәсіпкер әрі автокөлік жөндеу бекетінің иесі еді. Кейін Солтүстік Қазақстан облыстық бокс федерациясының вице-президенті қызметін атқарды. Енді оның аты қылмыстық істе аталды. Бұл істе 43 қарыз алушы және ондаған несие фактісі бар. Адамдар мен кәсіпкерлер қарыз алып, орнына баспаналарын және көліктерін кепілге қойған. Кейбір жағдайда кепіл мүлкінің құны қарыз сомасынан әлдеқайда асып түскен.

Сот Әбілғазиевтің 12 жыл ішінде 1 879 492 132 теңге заңсыз табыс тапқанын анықтады. Бұл 2013 жылдың ақпанынан 2025 жылдың шілдесіне дейінгі аралықты қамтиды. Банктен несие ала алмаған адамдар оған жүгінген. Ол қарыз сомасына ай сайын 5-10% үстеме қосып отырған. Бұл жылына 120% құрайды. Келісімдер қолхат немесе нотариалды құжат арқылы жасалды. Кейде пәтерді кепілге қоюдың орнына сатып алу-сату шарты рәсімделген. Қарыз толық қайтарылған соң мүлік иесіне қайтарылады деп уәде етілген. Бірақ заң жүзінде жылжымайтын мүлік басқа адамның атына өтіп кететін.

Қылмыстық іс материалдарына сай, 2013 жылы Жанна Темірғалиева Әбілғазиевке жүгінген. Оған өзге қарызын жабу үшін шұғыл түрде $13 мың қажет болған. Ол ай сайын 10% үстеме төлеуге келісіп, пәтерін ұсынған. Бірақ баспана кепілге қойылмай, 2,5 млн теңгеге сатылды деп рәсімделген. Тергеу мәліметінше, әйел үйдің ақшасын алмаған, оған тек қарыз сомасы берілген. Ол үш ай ішінде 645 мың теңге қайтарып үлгерген. Төртінші айда ақшасы жетпей қалды. Маусым айында Әбілғазиев пәтерді өз атына аударып алған. Ал қыркүйекте оны 4 млн теңгеге басқа адамға сатып жіберген. Сотта айтылғандай, әйелдің қарызы жойылмай, керісінше $26 мыңға дейін еселеп өскен.

Ең ауыр жағдайлардың бірі Петропавлдағы «Блюз» мейрамханасының бұрынғы иесі Олег Поповқа қатысты. 2016 жылы кәсіпкерде қаржылық қиындықтар туындаған. Ол Әбілғазиевтен бірнеше рет қарыз алған. Істе 1,7 млн, 11,3 млн және 4,13 млн теңгелік қолхаттар бар. Поповтың төлеген ақшасы тек үстемеақы ретінде есептеліп, негізгі қарыз мүлдем азаймаған. Төлем кешіктірілген кезде Әбілғазиев мейрамханаға өзі барып ақша талап еткен. 2017 жылдың мамыр айында Попов өз-өзіне қол жұмсады. Сот оның өлімі мен қарыздары арасында тікелей байланыс тапқан жоқ. Алайда мейрамхана иесінің қарызы оның мұрагер ұлдарына өтті. Сот олардан 17 млн теңгеден астам ақша өндірді.

Қарыз алушылар тек Петропавл қаласымен шектелмеген. 2020 жылдың қарашасында астаналық кәсіпкер Оразқұл жол құрылысы үшін 90 млн теңге сұраған. Әбілғазиев оған тек 70 млн теңге берген. Кәсіпкер бұл сома үшін ай сайын 7 млн теңге үстеме төлеуге міндеттелді. Кепіл ретінде Астанадағы жер учаскесі бар бар ұсынылды. Бұл нысан 100 млн теңгеге сатылды деп рәсімделді. Дегенмен іс жүзінде иесі бұл ақшаны алмағаны сотта дәлелденді. Төрт ай ішінде Оразқұл 28 млн теңге үстеме төлеген. Ақшасы біткен соң ол кроссовер көлігін беруге мәжбүр болған. Бұл да көмектеспей, коммерциялық нысан кредиторда қалып қойды. Кейін ол 87 млн теңгеге сатылып кеткен. Сот Әбілғазиевтің бұл істен 115 млн теңге табыс тауып, 45 млн теңге таза пайда көргенін анықтады.

Кәсіпкер Александр Ушаковтың тарихында ерекше арифметика анықталды. Ол 2021 жылы өндірістік базасын кепілге қойып, 11 млн теңге алған. Ай сайын 800 мың теңгеден төлеп, үш жылға жуық уақыт ішінде 24 млн теңге қайтарған. Іс материалдарында оның 2024 жылдың тамызында ақша төлеуден бас тартқаны айтылған. Бірақ осыдан кейін тағы 11,8 млн теңгенің қолхаты пайда болған. Қылмыстық сот Ушаковтың бұл ақшаны іс жүзінде алмағанын дәлелдеді. Одан кейін екі азаматтық сот процесі өтті. Оның бірі кәсіпкерден 11,8 млн теңге, ал екіншісі тағы 21,8 млн теңге өндіру туралы шешім шығарған. Нәтижесінде ол 11 млн теңге алып, 24 млн теңге қайтарған. Оған қоса соттар тағы 33,6 млн теңге өндіруді бұйырған. Қылмыстық сот 11,8 млн теңгенің екі рет өндірілгенін анықтады.

Уақыт өте келе қарыз сомасы жүздеген миллионға дейін өскен. Кәсіпкер Саутбек пен «Қызылжар Жолдары KZ» серіктестігіне қатысты эпизод ең ірі істердің бірі. Түрлі қарыздар үшін 250 млн теңгелік үй, кәсіпорынның жер учаскелері мен көліктері кепілге қойылған. Тек 125 млн теңгелік бір қарыз үшін екі қымбат жол талғамайтын көлік сатып алу-сату шартымен рәсімделген. Тергеу мәліметінше, бұл көліктер шын мәнінде тек кепіл ретінде қызмет еткен. Тек осы іс бойынша Әбілғазиевтің табысын сот 584 млн теңге деп белгіледі. Адамдар мен сомалар өзгергенімен, негізгі схема ұқсас болған.

Енді бұл істің соңында кредитордың өз мүлкі тәркіленетін болды. Үкімнен кейін Әбілғазиевтің активтері тәркілеу тізіміне енгізілді. Оның банк шотында 99 млн теңгеден астам қаражат бар. Оған қоса 126 млн теңге қолма-қол ақша және $397 мыңға жуық қаржы табылған. Сондай-ақ көліктер, жер учаскелері, пәтерлер мен жеке үйлер де тізімге кірді. Парковая көшесінде орналасқан бір ғана үйдің құны 108 млн теңгеден асады. Іс материалдарында оның 1 879 492 132 теңге заңсыз табысы аса ірі мөлшердегі кіріс деп нақты көрсетілген.

Әбілғазиев өз кінәсін мойындаған жоқ. Үкімде оның ұстанымы нақты келтірілген.

«Ол үшін қарызға ақша беру – қалыпты жағдай, оған таныстары мен достары жүгінген, ол үстемесіз және сыйақысыз қарыз беріп отырған, ақша табу мақсатын көздемеген», – делінген үкімдегі сотталушының позициясында.

Сот оны заңсыз микроқаржылық қызметпен айналысты, өзінше билік етті және алаяқтық жасауға оқталды деп таныды. Бастапқыда оған үш жарым жыл бас бостандығынан айыру жазасы тағайындалып, 1 879 492 132 теңгелік мүлкі тәркіленді. Сонымен қатар 10 жыл бойы кәсіпкерлік пен қаржы ұйымдарында жұмыс істеуге тыйым салынды. Рақымшылық қолданылғаннан кейін жаза мерзімі 2 жыл 7 ай 15 күнге дейін қысқарды. Ол былтырғы қыркүйектен бері тергеу изоляторында отырғандықтан, бұл уақыт жалпы жаза мерзімінен шегеріледі. Үкім әлі заңды күшіне енген жоқ және оған шағымдануға болады.